ادامه ی بحث اختیارات شاعری

ب:آوردن فاعلاتن به جای فعلاتن دررکن اول ابیات:یعنی شاعرفقط دررکن اول هربیتی می تواند به جای فعلاتن،رکن فاعلاتن رابیاوردوبرعکس آن صادق نیست یعنی اگروزن بیتی فاعلاتن باشد شاعرحق نداردکه به جای آن فعلاتن بیاورد.تاکیدبرروی این نکته است که حتمارکن اول باشدمضاف براین که به جای فعلاتن ،فاعلاتن بیاوردنه برعکس.

تذکّر1:یادآوری این نکته ضروری است که این اختیارشاعری فقط درابیاتی اتفاق می افتدکه وزن آن هابافعلاتن شروع می شود.پس ضرورتی ندارددانش آموزان عزیزدرابیاتی که به غیرازاین رکن«فعلاتن»باارکانی دیگرشروع می شوندبه دنبال اختیارشاعری فوق باشند.   

تذکر2:دیده می شود که دریک بیت مصراع اول بافاعلاتن ومصراع دوم بافعلاتن شروع شده است لذااحتمال وجوداختیارشاعری مذکوربسیاربالاست مگراین که وزن بیت بحررمل «فاعلاتن فاعلاتن فاعلن»باشد.دراین صورت اختیارشاعری ازنوع وزنی نخواهدبود بلکه زبانی است ازنوع تغییرکمیت مصوت ها.

مثال :

نه سبو پیدادرآن حالت نه آب = نَ  / سَ / بو / پِی / دا /دَ / ران / حا / لَت / نَ /آب

خوش ببین والله اعلم بالصّواب= خُش/بِ  /بین / وَل/لا / هُ /اَع /  لَم   / بِص/صَ /واب

  • نکات قابل ذکردربیت فوق:

1- بیت در وزن«فاعلاتن فاعلاتن فاعلن»وبحر رمل مسدس محذوف سروده شده است.

2- رکن اول مصراع اول فعلاتن ورکن اول مصراع دوم فاعلاتن است حال آیااختیارشاعری وزنی «آوردن فاعلاتن به جای فعلاتن رکن اول»دراین بیت صدق می کند؟جواب قطعاًخیرخواهدبودچون اختیارشاعری فوق مربوط به بحرهایی است که بافعلاتن«رمل مخبون» شروع می شوندنه رمل«فاعلاتن»

3- همان گونه که عرض شدچون وزن شعرفاعلاتن فاعلاتن فاعلن است پس شاعرنمی تواندبه جای فاعلاتن رکن اول فعلاتن بیاورد بلکه برعکس آن صادق است.لذادراولین هجای مصراع اول «نَ»اختیارشاعری زبانی موجوداست وبایدهجای کوتاه به هجای بلند تبدیل شود.«تغییرکمیت مصوت ها»ووزن درست باشد.

4- درهجای هفتم مصراع اول اختیارشاعری زبانی ازنوع امکان حذف همزه صورت گرفته است.هم چنین هجاهای پایانی هردومصراع اختیارشاعری وزنی دارندازنوع بلندبودن هجاهای پایانی مصراع ها.چون هردومصراع با هجای کشیده تمام شده اندبنابراین بلند تلفظ خواهندشد.   

 5- نون ساکن بعدازمصوت بلند درهجای هفتم مصراع اول «ران»و هجای سوم مصراع دوم «بین»قابل حذف است.

مثال دیگر:

ازدل وجان شرف صحبت جانان غرض است =

 از / دِ / لُ / جان / شَ / رَ / فِ / صُح / بَ / تِ /جا / نان /غَ /رَ /ضست

همه آن است وگرنه دل وجان این همه نیست=

 هَ / مَ  / آ / نَس  / ت  /وَ  / گَر  / نَ    /  دِ  / لُ / جا /نین / هَ / مِ /نیست

  • نکات قابل ذکردربیت فوق:

1- بیت دروزن«فعلاتن فعلاتن فعلاتن فَعِلُن »است وبحررمل مثمن مخبون محذوف.

2- شاعربه جای فعلاتن رکن اول درمصراع اول فاعلاتن آورده است پس حتما اختیاروزنی بالادراین بیت دیده می شود.

3- «ن»ساکن درهجای چهارم ودوازدهم مصراع اول ودرهجای دوازدهم مصراع دوم حذف می شود.

4- هجای پایانی هردومصراع کشیده است واختیاروزنی داردبایدهردوبه صورت بلند نوشته شوند.

5- هجای هفتم درمصراع اول کوتاه ودرمصراع دوم بلند است لذااختیارشاعری تغییرکمیت مصوت هاراداردوبایدهجای کوتاه مصراع اول به بلندتبدیل شود.

6- هجای هشتم درمصراع دوم کوتاه ودرمصراع اول بلنداست بنابراین هجای کوتاه مصراع دوم رابه هجای بلندتبدیل می کنیم تاباهجای مقابل خودبرابرباشد.

/ 0 نظر / 15 بازدید