بربساطی که بساطی نیست...
 

ساده امّابسیارمهم

 

  • ·         اوزان معروف ومشهورمثنوی:

1- فعولن فعولن فعولن فَعَل = بحرمتقارب مثمن محذوف

نکته ی 1 :این وزن بیشتر درادبیات حماسی ورزمی کاربرددارد.مثل شاهنامه ی فردوسی .

نکته ی 2: وزن بالاهرچندگاهی نیز درپندواندرربه کاررفته است.مثل بوستان سعدی

نکته ی 3: اسکندرنامه ی نظامی نیزکه مثنوی تاریخی است دراین وزن سروده شده است.

  • پس مثنوی های؛  بوستان سعدی ، شاهنامه ی فردوسی واسکندرنامه ی نظامی بروزن فعولن فعولن فعولن فعل سروده شده اند.

2- مفاعیلن مفاعیلن فعولن = بحرهزج مسدس محذوف

نکته ی 1: این وزن برای داستان های عاشقانه مناسب است.

  • مثنوی های ؛خسروشیرین نظامی ،ویس ورامین فخرالدین اسعدگرگانی وشیرین وفرهادوحشی بافقی بروزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن سروده شده اند.

3- فاعلاتن فاعلاتن فاعلن =بحررمل مسدس محذوف

نکته ی 1 : این وزن برای مضامین پندآموز وعارفانه مناسب است.

  • مثنوی های ؛منطق الطیرعطارنیشابوری و مثنوی معنوی مولوی بروزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن سروده شده اند.

4- مفتعلن مفتعلن مفتعلْ«فاعلن» = بحررجزمثمن مطوی مکشوف

نکته ی 1 : به قول نیما این وزن تند ورقص آوراست ومناسب معانی پندآمیزنیست.

نکته ی 2: نظامی برخلاف قول نیما مخزن الاسرارخودراکه درمعانی پندوحکمت است دراین وزن سروده است.

  • مثنوی مخزن الاسرارنظامی بروزن مفتعلن مفتعلن فاعلن سروده شده است.

5- فاعلاتن مفاعلن فَعِلُن = بحرخفیف مسدس مخبون محذوف

نکته ی 1 : وزنی است شاد ونسبتاًضربی  ومناسب مضامین بزمی وعاشقانه است.مانند هفت پیکر نظامی

نکته ی 2 :سنایی غزنوی حدیقه الحقیقه راکه دربیان معارف وحقایق وحکمت است دراین وزن سروده است.

  • مثنوی های هفت پیکریابهرام نامه ی نظامی و حدیقه الحقیقه ی سنایی بروزن فاعلاتن مفاعلن فَعِلُن سروده شده اند. 

6- فعلاتن فعلاتن فَعِلُن = بحررمل مسدس مخبون محذوف

نکته ی 1: وزنی است مناسب بامضامین پندآموز وعرفانی. مانند سبحه الابرارجامی.

  • مثنوی سبحه الابرارجامی بروزن فعلاتن فعلاتن فَعِلُن سروده شده است.

7- مفعولُ مفاعلن فعولن «مستفعلُ فاعلاتُ فع لن»= بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف

نکته ی 1 : این وزن ضربی است وبرای مضامین عاشقانه مناسب است.مثال : لیلی وجنون نظامی ومجنون ولیلی جامی وهاتفی .

نکته ی 2 : تحفه العراقین خاقانی نیزکه خود سفرنامه است دراین وزن سروده شده است.

  • مثنوی های لیلی ومجنون نظامی،مجنون ولیلی جامی وهاتفی وتحفه العراقین خاقانی بروزن مفعولُ مفاعلن فعولن سروده شده اند.

************************

  • ·         وزن شعرحتمابایدبامحتوای آن شعرهماهنگ باشد
  • بیت«ای قبله ی جان کجات جویم/جانی وبه جان هوات جویم»ازخاقانی دررثای امیری سروده شده است امادروزنی شاد«مفعولُ مفاعلن فعولن»پس محتوا باوزن هماهنگ نیست.
  • بیت «دل درهم وخاطربه غم وسینه به تاب است/شهری به خروش است وجهانی به عذاب است»ازوقارشیرازی درباره ی مصایب ناشی اززلزله ای که همه جاراخراب کرده است دروزن شاد وطرب انگیز «مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن »سروده است ووزن ومحتوااصلاهماهنگی ندارد.  
  • اما بیت«بودمحال توراداشتن امیدمحال/به عالمی که نباشدهگرزبریک حال»ازقطران تبریزی کاملاًوزن بامحتواهماهنگ است.درباره ی زلزله ی تبریزاست که بروزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فَعِلُن سروده است.
[ ۱۳٩۱/۱/۱٠ ] [ ۱٢:۱٠ ‎ق.ظ ] [ اسماعیل حکمتی منامن ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

About

اسماعیل حکمتی منامن هستم ازدبیران دبیرستان ناحیه ی یک اردبیل درخدمت دوستان همکارودانش آموزان عزیز.
Blog Categories
 
صفحات اختصاصی
Blog Custom

كد موسيقي براي وبلاگ