• ·         نمونه سوالات مربوط به درس هفدهم«ساده نویسی»:

1- چهارموردازویژگی های یک نوشته ی ساده رابنویسید.

2- کدام گزینه ازویژگی های یک نوشته ی ساده نیست؟

الف:‌صمیمی ونزدیک به زبان گفتاراست.                   

ب:‌جملات بلند ودشوارمی باشد.

پ:‌مقصودنویسنده به خوبی فهمیده می شود.             

ت: کلمات وعبارت های دشواروپرتکلف درآن دیده می شود.

3- تمرین تبدیل گفتاربه نوشتارچه کمکی به مامی کند؟

4- چه زمانی درسخن ماصداقت وصمیمیت احساس می شود؟

5- هرگاه مقاصدخودرابه زبان خودمانی بیان کنیم درسخن ما ......................و ...........................احساس می شود.

6- زبان هرچه .......................... و .................................باشد صمیمی تر جلوه می کند.

7- زبان هرچه ساده تروبی تکلف ترباشد ..............................جلوه می کند.

8- جملات چه زمانی مفهوم رازودتروبهترمی رسانند.

9- هرچه جملات ......................باشد مفهوم رازودتروبهترمی رسانند.

10- درنوشته های علمی بهتر است از ............................ استفاده نکنیم.

11- معادل امروزی عبارات وواژه های داده شده رابنویسید.

الف: اداتواندکرد.   ب: نگبان دین تواند بود.       

پ:‌ازجای بشد.      ت: گفته آمد.       

ث:‌سوبسید         ج:‌کاندیدا                          

چ:‌کوپن                ح:‌مستعمل

12- جمله ی بلندداده شده رابه دویا چند جمله تبدیل کنید.

«یکی ازبهترین وموثرترین وسایل کسب مهارت درانواع نوشتن،خواندن مطالب گوناگون علمی ،ادبی ،هنری ،فلسفی ودینی آموزنده وآگاهی دهنده برای استفاده درمواقع گوناگون است.»

13- درستی ونادرستی عبارات داده شده رابنویسید.

الف: صفت های تفضیلی بروزن افعل نمی توانند «تروترین»بگیرند.

ب: درزبان فارسی دومصوت می توانند درکنارهم وپشت سرهم بیایند.

ب:‌اگرکلمه ای به صامت ختم شود درحالت اضافه فقط نقش نمای اضافه می گیرد.

پ: اگرکلمه ای به مصوت ختم شود درصورت اضافه شدن به کلمه ی دیگرصامت میانجی می گیرد.

14- کلمه ی «چند»درکدام جمله صفت پرسشی ودرکدام جمله صفت مبهم می باشد؟

الف: چندمدادخریدی؟                        ب: چندنفردانش آموزآمدند.                  

پ: چندصفحه تکلیف نوشته ای ؟         ت:‌چندروزمنتظرشماخواهم بود.

15- کلمات «فلان،همه، هیچ وهر»رادرجمله هایی جداگانه به عنوان صفت پیشین به کارببرید.

   نمونه سوالات مربوط به درس شانزدهم«گروه اسمی2»: 

1-وابسته های پیشین شش دسته اندآن هارانام ببرید.

2- وظیفه ی وابسته درگروه اسمی چیست؟

3- وظیفه ی وابسته هاتوضیح .....................................................است.

4- درجمله ی «سیمین همین انگشترطلایی راپسندید.»هسته ی گروه مفعولی کدام است؟

5- وابسته های پیشین رادرعبارت داده شده پیداکنید ونوع آن هارابنویسید..

الف: ازبررسی درسه ایالت اسلامی وپنج شهرمهم به این نتیجه رسیدیم.

ب:بزرگترین روزنامه ی اجتماعی زمان مااطلاعات است.

پ:‌درآن چندروزاختفای خود کوبنده ترین مقاله هارادرروزنامه ی توقیف شده ، به چاپ رسانید.

6- هسته ی گروه های اسمی داده شده رامشخص کرده ونوع وابسته های پیشین آن هارابنویسید.

الف: همین دودرخت            ب: هرهفت روزهفته    پ: کدام دودانش آموز؟ 

ت: عجب حکایت جالبی!      ث:بهترین پدردنیا        ج:فلان کس

7- نمودارپیکانی گروه کلمات داده شده رابنویسید.

الف:دومین ستون بلند.                    ب:‌چهارصفحه ی کوچک             

پ:‌چند گروه موفق.                       ت:آن مرددانا

ث:عجب رنگ قشنگی                  ج:کدام درخت تنومند؟

8- واژه های «کتاب و کار»راباتمامی وابسته های پیشین بنویسید.

9- کدام جمله درست وکدام جمله نادرست است؟

الف: وجود هسته درگروه اجباری  است.

ب:‌وجود وابسته درگروه اختیاری است.

پ: اولین کلمه ی کسره دارگروه راوابسته می گویند.

ت: اگر درگروهی کلمه ای نقش نمای اضافه نداشته باشد آخرین کلمه درآن گروه، هسته خواهد بود.

10- اگراز گروهی هسته رابرداریم باقیمانده ی گروه را...................... می گویند.

11- تمامی وابسته های پیشین ..................هستند .

12- این وآن وابسته ی پیشین ازنوع................... ودو،سه وچهاروابسته ی پیشین ازنوع ................ وهر،همه وهیچ وابسته ی پیشین ازنوع ................هستند.

13- صفت های شمارشی دودسته اند:

 الف: صفت شمارشی .........................ب: صفت شمارشی ...........................

دوستان دانش آموزودرس خوان دراین صفحه وصفحات بعد پاسخ سوالات امتحانات نهایی زبان وادبیات فارسی عمومی1و2 پیش دانشگاهی رامی بینیدکه به صورت دقیق وهماهنگ نوشته شده است. البته سوالاتی که درپایان فصل یک الی فصل نه گاج سبز به صورت مفصل آمده است.باتوجه به این که امتحانات نهایی است وتصحیح اوراق باسلیقه های مختلف همکاران فرهنگی انجام می پذیردلذاهماهنگی ودقیق بودن جواب هاالزامی است. 

ادامه درصفحات بعد...

ساده امّابسیارمهم

• ·         اوزان معروف ومشهورمثنوی:

1- فعولن فعولن فعولن فَعَل = بحرمتقارب مثمن محذوف

نکته ی 1 :این وزن بیشتر درادبیات حماسی ورزمی کاربرددارد.مثل شاهنامه ی فردوسی .

نکته ی 2: وزن بالاهرچندگاهی نیز درپندواندرربه کاررفته است.مثل بوستان سعدی

نکته ی 3: اسکندرنامه ی نظامی نیزکه مثنوی تاریخی است دراین وزن سروده شده است.

• پس مثنوی های؛  بوستان سعدی ، شاهنامه ی فردوسی واسکندرنامه ی نظامی بروزن فعولن فعولن فعولن فعل سروده شده اند.

2- مفاعیلن مفاعیلن فعولن = بحرهزج مسدس محذوف

نکته ی 1: این وزن برای داستان های عاشقانه مناسب است.

• مثنوی های ؛خسروشیرین نظامی ،ویس ورامین فخرالدین اسعدگرگانی وشیرین وفرهادوحشی بافقی بروزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن سروده شده اند.

3- فاعلاتن فاعلاتن فاعلن =بحررمل مسدس محذوف

نکته ی 1 : این وزن برای مضامین پندآموز وعارفانه مناسب است.

• مثنوی های ؛منطق الطیرعطارنیشابوری و مثنوی معنوی مولوی بروزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن سروده شده اند.

4- مفتعلن مفتعلن مفتعلْ«فاعلن» = بحررجزمثمن مطوی مکشوف

نکته ی 1 : به قول نیما این وزن تند ورقص آوراست ومناسب معانی پندآمیزنیست.

نکته ی 2: نظامی برخلاف قول نیما مخزن الاسرارخودراکه درمعانی پندوحکمت است دراین وزن سروده است.

• مثنوی مخزن الاسرارنظامی بروزن مفتعلن مفتعلن فاعلن سروده شده است.

5- فاعلاتن مفاعلن فَعِلُن = بحرخفیف مسدس مخبون محذوف

نکته ی 1 : وزنی است شاد ونسبتاًضربی  ومناسب مضامین بزمی وعاشقانه است.مانند هفت پیکر نظامی

نکته ی 2 :سنایی غزنوی حدیقه الحقیقه راکه دربیان معارف وحقایق وحکمت است دراین وزن سروده است.

• مثنوی های هفت پیکریابهرام نامه ی نظامی و حدیقه الحقیقه ی سنایی بروزن فاعلاتن مفاعلن فَعِلُن سروده شده اند. 

6- فعلاتن فعلاتن فَعِلُن = بحررمل مسدس مخبون محذوف

نکته ی 1: وزنی است مناسب بامضامین پندآموز وعرفانی. مانند سبحه الابرارجامی.

• مثنوی سبحه الابرارجامی بروزن فعلاتن فعلاتن فَعِلُن سروده شده است.

7- مفعولُ مفاعلن فعولن «مستفعلُ فاعلاتُ فع لن»= بحر هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف

نکته ی 1 : این وزن ضربی است وبرای مضامین عاشقانه مناسب است.مثال : لیلی وجنون نظامی ومجنون ولیلی جامی وهاتفی .

نکته ی 2 : تحفه العراقین خاقانی نیزکه خود سفرنامه است دراین وزن سروده شده است.

• مثنوی های لیلی ومجنون نظامی،مجنون ولیلی جامی وهاتفی وتحفه العراقین خاقانی بروزن مفعولُ مفاعلن فعولن سروده شده اند.

************************

• ·         وزن شعرحتمابایدبامحتوای آن شعرهماهنگ باشد
• بیت«ای قبله ی جان کجات جویم/جانی وبه جان هوات جویم»ازخاقانی دررثای امیری سروده شده است امادروزنی شاد«مفعولُ مفاعلن فعولن»پس محتوا باوزن هماهنگ نیست.
• بیت «دل درهم وخاطربه غم وسینه به تاب است/شهری به خروش است وجهانی به عذاب است»ازوقارشیرازی درباره ی مصایب ناشی اززلزله ای که همه جاراخراب کرده است دروزن شاد وطرب انگیز «مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن »سروده است ووزن ومحتوااصلاهماهنگی ندارد.  
• اما بیت«بودمحال توراداشتن امیدمحال/به عالمی که نباشدهگرزبریک حال»ازقطران تبریزی کاملاًوزن بامحتواهماهنگ است.درباره ی زلزله ی تبریزاست که بروزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فَعِلُن سروده است.

• ·         نمونه سوالات مربوط به درس پانزدهم:

1- زبان شناسی چیست؟

2- علمی که به شناخت زبان می پردازد ...................نام دارد.

3- زبان شناسی رامطالعه ی .................زبان نیز تعریف کرده اند.

4- منظورازکلمه ی علمی درتعریف زبان شناسی چیست؟

5- کدام جمله درست وکدام جمله نادرست آست؟

الف: درگذشته زبان رابه قصد شناختن خودآن مطالعه نمی کردند.              

ب:‌درزبان شناسی سنتی هدف ازمطالعه ی زبان حفظ کتب اسمانی وآثارادبی ازدگرگونی های ناشی ازگذشت زمان بود.

پ: ایجادارتباط میان اقوام وملل که به زبان های مختلف سخن می گفتنددرحوزه ی زبان شناسی جدید می باشد.

ت: زبان شناسی جدید زبان رادردرجه ی اول به قصد شناختن خود آن مطالعه می کند.

6- هدف ازمطالعه ی زبان در زبانشناسی سنتی چیست؟

7- عبارت «فقط به کشف واقعیات زبان می پردازد»مربوط به زبان شناسی .......................می باشد.

8- زبان شناسی جدیدعلمی است که ارآغاز قرن ........................شروع شده است.

9- نام های دیگرزبان شناسی جدیدرابنویسید.

10- یکی ازمشکلات مطالعه ی زبان ...................................آن است.

11- زبان شناسان برای رفع مشکل تغییروتحول دائمی زبان ...............................کنارمی گذارند.

12- عبارات«همی رفتم ، به باغ اندرون، شنیدستم ومراوراحسن گفتندی »مربوط به کدام زبان شناسی است؟

13- عبارت زیرراکه از حوزه ی زبان شناسی تاریخی است به زبان امروزی بازنویسی کنید.

الف:‌بارانکی خردخردمی بارید،چنان که زمین راترگونه می کرد.

ب: ازاین ناحیت خرماخیزدازهرگونه واندروی حیوانات اند عجب گوناگون.

پ:‌پس یوسف رابدان سرچاه بردند وجامه ازاوبیرون کردند ورَسَن به میان اوبستند.

ت:‌چون به بصره رسیدیم ،ازبرهنگی وعاجزی به دیوانگان ماننده بودیم وسه ماه بودکه موی سربازنکرده بودیم.   

14- مشخصات چهارگانه ی اسم های مشخص شده درجملات زیررابنویسید.«ازنظرشناس،عام وخاص، ساختمان وشمار»

الف: چنان که زمین راترگونه می کرد.     ب: ازبرهنگی وعاجزی به دیوانگان ماننده بودیم.     پ:‌پس یوسف رابدان سرچاه بردند.

15- دلیل نادرستی جمله ی داده شده رابنویسید.        

      «این گیاه دارویی خواص های زیادی دارد.»

16- چرا کلمات «اخلاق ها وحواس ها»ازنظر نگارشی درزبان فارسی نادرست هستند؟

17- کدام یک ازکلمات داده شده درفارسی به شکل مفرد به کارمی روند؟

الف: طلبه               ب:‌عمله                     پ: اسلحه              ت: هرسه مورد

18- کدام گزینه درزبان فارسی به شکل مفرد به کارمی رود؟

الف: اخبار                    ب: اخلاق           پ: حقوق                          ت:کتب

19- جمله ی «تمامی اخبارهاراازرادیوگوش می کنم .»درست است یانادرست؟چرا؟

 دانستنی های مهم درباره ی اوزان وبحورعروضی

 1- هرگاه در یک مصراع، رکنی «چهار» باربیایدودربیت «هشت بار»،به آن مثمّن می گویند واگردراین ارکان هیچ تغییریاحذفی صورت نگرفته باشد به آن مثمّن سالم گفته می شود.مثال:

الایاایهالساقی ادرکأساًوناولها       که عشق آسان نموداول ولی افتادمشکل ها

دربیت بالارکن «مستفعلن»درهرمصراع چهاربارودربیت هشت بارتکرارشده است وهیچ گونه حذفی درهیچ رکنی دیده نمی شود لذا به آن مثمن سالم می گویند.

2- هرگاه دریک مصراع رکنی«سه »باربیایدودربیت «شش» بار وهیچ گونه حذف یاتغییری نداشته باشد«مسدّس سالم»واگردرمصراع«دو»بارودربیت «چهار»باربیایدوحذفی وتغییری نداشته باشد به آن «مربع سالم» می گویند. 

مثال برای مسدس سالم:    چون شبروان پوید همی درتیره شب        تاکی مبادازرفتنش گرددخبر

                                  مستفعلن مستفعلن مستفعلن                       مستفعلن مستفعلن مستفعلن

مثال برای مربع سالم:                             دریای هستی دم به دم                      درچرخ وتاب وپیچ وخم

                                                          مستفعلن        مستفعلن                      مستفعلن       مستفعلن

3- چنان چه از آخرین رکن مصراع هایک هجا حذف شود به آن محذوف می گویند.مثلااگروزنی ازتکرار«فاعلاتن»تشکیل شده باشدپس ازحذف یک هجا از آخر آن می شود «فاعلن»که محذوف نامیده می شود. این قانون درموردارکان عروضی دیگرنیز صدق می کند.

4- حالااگریک هجاازآخرین رکن حذف شود ،«مثمن سالم» تبدیل می شود به «مثمن محذوف»،«مسدس سالم» به «مسدس محذوف» و«مربع سالم» به «مربع محذوف.»

5- به نام وزن دراصطلاح عروضی «بحر» گفته می شود.

6- مهمترین اوزان «بحور»عروضی عبارتنداز :

الف: اوزان تکراری یامتفق الارکان:

• مفاعیلن = هَزَج
• فاعلاتن = رَمَل
• مستفعلن= رَجَز
• فعولن = متقارب
• فعلاتن= رمل مخبون
• مفتعلن = رجزمطویّ
• مفاعلن = هزج مقبوض

ب:اوزان متناوب یا مختلف الارکان:

• مفاعلن فعلاتن = مجتثّ مخبون
• مفعول مفاعیلن«مستفعلُ مفعولن»= هزج اَخرَب
• فعلاتُ فاعلاتن = رمل مشکول
• مفعولُ فاعلاتن«مستفعلن فعولن»= مضارع اخرب

پ:‌اوزانی که علاوه بر بالایی ها باید بدانیم عبارتنداز:

• مفتعلن مفتعلن فاعلن = بحرسریع
• مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن = بحررجزمطوی مخبون
• مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن = بحرمنسرح
• فعلاتن مفاعلن فَعِلُن = بحرخفیف

7- هرگاه از رکن «فاعلاتن»مصوت بلند «ا»حذف شود به صورت «فعلاتن» درمی آید که به آن «رمل مخبون» می گویند.

8- اگراز پایان مصراع شعری که ارکان آن «فعلاتن» باشد آخرین هجا حذف شودیعنی«فعلاتن فعلاتن فَعِلُن» باقی بماند به آن «رمل مخبون محذوف» می گویند.

9- هرگاه چهارمین حرف «مستفعلن»حذف شود «مستعلن»به دست می آیدکه برابربا «مفتعلن» است وبه آن «رجز مطوی» می گویند.

10- هرگاه از«مفاعیلن»حرف اول وآخر حذف شود «فاعیلُ»به دست می آیدکه به جای آن «مفعولُ» می گذارند وبه آن «اَخرَب» می گویند.

11- هرگاه آخرین حرف از «مفاعیلن» کوتاه شود «مفاعیلُ» به دست می آیدکه به آن «مکفوف» می گویند.

12- اگردوهجای آخر از«مفاعیلن» حذف شود «مفا» باقی می ماند که به جای آن «فَعَل»می گذارندوبه آن «مجبوب » می گویند.

13- هرگاه هجای پایانی «مفاعیلن»حذف شود «مفاعی»به دست می آیدکه به جای آن «فعولن» می گذارندوبه آن «محذوف» می گویند.

14- هرگاه دومین وآخرین حرف ازرکن «فاعلاتن»حذف شود «فعلاتُ»باقی می ماند که به آن مشکول می گویند.

15- اوزانی راهم گروه می گویند که رکن اول آن هایکسان باشد.

مثال:‌  فعولن فعولن فعولن فعولن با فعولن فعولن فعولن فعل هم گروه است.

یا:      مفتعلن مفتعلن فاعلن با مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن هم گروه می باشد.

اوزان پرکاربرد شعرفارسی :

• پرکاربردترین وزن شعر فارسی مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن«مجتث مثمن مخبون محذوف» می باشد.

• مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن «مضارع  مثمن اخرب مکفوف محذوف»دومین وزن پرکاربرد شعر فارسی است.
• فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن «رمل مثمن محذوف»سومین وزن پرکاربرد شعرفارسی است.
• فعلاتن فعلاتن فَعِلُن«رمل مسدس مخبون محذوف» چهارمین وزن پرکاربردشعر فارسی است.
• فعلاتن مفاعلن فَعِلُن«بحرخفیف مسدس مخبون محذوف» پنجمین شعرپرکاربردزبان فارسی است.
• مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن«هزج مثمن سالم» ششمین وزن پرکاربرد زبان فارسی است.
• مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن«هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف»هفتمین وزن پرکاربردشعر فارسی است.
• مفاعیلن مفاعیلن فعولن «هزج مسدس محذوف»هشتمین وزن پرکاربردشعر فارسی است.

16-  مشخصات اوزان دوری عبارتنداز:

• ‌بعد ازهرنیم مصراع «وسط مصراع» وقفه یامکث کوتاهی بالفعل یابالقوه است.
• وزن دوری ازارکان متناوب ساخته می شود نه ازارکان تکراری.
• هجای پایانی نیم مصراع اول همیشه بلنداست .
• هجاهای هرمصراع «اعم ازکوتاه یابلند » زوج است ومعمولا هرنیم مصراع هفت یاپنج هجادارد.

17- پرکاربردترین اوزان دوری:

• مفتعلن فاعلن /مفتعلن فاعلن = بحرمنسرح مثمن مطوی مکشوف
• مستفعلن فعولن /مستفعلن فعولن  یا مفعولُ فاعلاتن /مفعولُ فاعلاتن = بحرمضارع مثمن اخرب
• مستفعلُ مفعولن/مستفعلُ مفعولن یا مفعول مفاعیلن/ مفعول مفاعیلن = بحرهزج مثمن اخرب
• مستفعلن فع /مستفعلن فع یا فع لن فعولن /فع لن فعولن = بحرمتقارب مثمن اصلم
• مفاعلن /فاعلن /مفاعلن فاعلن = بحر مضارع مثمن مقبوض ومحذوف

زبان شناسی  

1- انتقال پیام درارتباط زبانی معمولا درقالب ....................صورت می گیرد.     5/

2- صحیح وغلط بودن جملات داده شده رابنویسید.       1

الف: گوناگونی درعین یگانگی درزبان های انسانی به چشم می خورد.

ب:مهم ترین ویژگی زبان انسان زایایی فوق العاده ی آن است.

3-  رابطه ی معنایی میان هریک ازکلمات داده شده رابنویسید.      75/ 

  الف: پلنگ وجاندار      ب:کرم وبخشش                  

 4- ازشکل های سه گانه ی زبان «گونه»راتعریف کنید.     1

5- متن داده شده راازحوزه ی زبان شناسی تاریخی به زبان امروزی بازنویسی کنید.      5/

«بارانکی خردخردمی بارید،چنان که زمین ترگونه می کرد.»

6- زبان شناسی جدیدرابه نام های ....................و.......................نیز می شناسند.      5/

ب:بخش نگارش 5نمره

7- به جای واژگان زیربرابرهای مناسب بنویسید.  1              الف: مستعمل               ب:اداتواند کرد.

8- دوموردازویژگی های نامه های خصوصی ودوستانه رابنویسید.    1

9- نوشته ی زیرعلمی است یاادبی ؟چرا؟             75/

«اسطوره درلغت به معنی افسانه وقصه است ودراصطلاح به قصه ای اطلاق می شودکه ظاهرامنشأتاریخی نامعلومی دارد.»

10- غرض ازمقایسه چیست؟    75/

11- عبارت داده شده رانشانه گذاری کنید.   5/     «پیامبرفرمودند طلب دانش برهرمسلمانی واجب است»

12- درنوشتن باید به اصل ..................و.........................توجه کرد.         5/

13- یک موردازمواردکاربرد«دونقطه/ : /»رابنویسید.

پ:بخش دستور 8نمره

14- نهاد جداوپیوسته رادرجمله ی «خرگوش ها ناگهان ازخواب برجستند.» مشخص کنید.           1

15-  عام وخاص بودن اسم های داده شده رابنویسید.       5/       الف:بیگانه              ب: محمدعلی 

16- جدول زیرراکامل کنید.      1

17- درعبارت«ازآن روزی که استادم رادربرترین موقعیت علمی یافتم چندماهی می گذردکه هیچ خبری ازاوندارم.»

الف:کدام واژه صفت نسبی است؟آن راباپیکان به هسته وصل کنید.  75/   

ب: واژه های مشخص شده چه نوع وابسته ی پیشینی هستند؟      1